Toverlantaarns - Platen met bijzondere effecten

	Mechanische platen met bijzondere effecten
	Een onzichtbare tekenleraar, een levenswiel, geheimzinnige moiré-patronen....

De Cycloidotrope, of de onzichtbare tekenleraar (the invisible drawing master).


De Cycloidotroop (ca 1865) is een zeldzaam voorkomende mechanische lantaarnplaat die een oneindige verscheidenheid aan meetkundige patronen kan tekenen op een met roet bedekte glasschijf, terwijl hij geprojecteerd wordt. Het mahoniehouten kistje bevat, naast de cycloidotroop, een tang waarmee een glasschijf boven de vlam van een kaars of olielamp kan worden gehouden om haar van een laagje roet te voorzien, en een paar glazen schijven. Een op het apparaat bevestigde stang met een schrijfpunt kan in elke positie worden geplaatst door de hoek en de lengte te variëren. Wanneer vervolgens een draaikrukje wordt rondgedraaid, trekt de schrijfpunt een regelmatig, wiskundig patroon in het roet op het glasschijfje. Het ziet er uit alsof deze patronen op het scherm worden getekend. De afmetingen van het kistje zijn 30 x 12 cm. Kinderen van vandaag herkennen in dit instrument hun speelgoed Spiralograaf.

Wheel of Life (Levenswiel), ca 1870. Het Wheel of Life werd uitgevonden door Thomas Ross, een Engelse fabrikant van lenzen en optische instrumenten, maar vervaardigd en verkocht door een groot aantal handelaren. Het is een soort kleine phenakistiscoop, waarmee een zich steeds herhalende opeenvolging van 'bewegende' getekende figuren op het scherm kan worden geprojecteerd. Een glazen schijf met geschilderde figuren en een als vlinder fungerende schijf, draaien om dezelfde as. Zij worden allebei aangedreven door snaren, met behulp van een groot aandrijfwiel met dubbele groeven. De vlinderschijf draait sneller ten opzichte van de schijf met afbeeldingen, en ook in een tegengestelde richting. Dat laatste komt doordat de snaar van de vlinderschijf gekruist is. Op de bijbehorende doos is vermeld: "With permission of the London Stereoscopic Co.".

Een Amerikaanse versie van het Wheel of Life. Afmetingen 25,5 x 10,5 cm.	Fotos: ©Pierre Patau, antiquetoysandgames.com.

	Moiré-effect. Een mahoniehouten lantaarnplaat met een dubbel aandrijfwiel en een tweetal tegen elkaar indraaiende, in een koperen rand gevatte, schijven die voorzien zijn van een regelmatig patroon van zeer kleine gaatjes. Wanneer de schijven langzaam worden rondgedraaid, verschijnt een voortdurend veranderend, ingewikkeld, geheimzinnig patroon op het scherm. Afmetingen van het frame 25,5 x 10 cm.