Toverlantaarn - Robinson Crusoe deel 1.

Robinson Crusoe
deel 1

Waarschijnlijk is, afgezien van de Bijbel, geen ander boek in zoveel verschillende versies uitgebracht op toverlantaarnplaten, als de beroemde roman van Daniel Defoe, Robinson Crusoe (1719).

30 september 1659. Ik, arme en beklagenswaardige Robinson Crusoe, kwam, nadat ik schipbreuk had geleden tijdens een vreselijke storm op volle zee, aan op de kust van dat akelige roteiland dat ik het Eiland van de Wanhoop zou gaan noemen, terwijl de rest van de bemanning was verzopen, en ikzelf ook bijna de pijp uit was. De rest van de dag hield ik mij bezig me aan te passen aan de beroerde omstandigheden waarin ik was terecht gekomen. Ik had niks om te eten, had geen huis, kleren of een wapen en kon nergens heen. Het kon me eigenlijk niks schelen als de dood me meteen zou komen ophalen, dat was beter dan dat ik zou worden verscheurd door wilde beesten, vermoord zou worden door barbaarse inboorlingen, of om zou komen van de honger omdat ik niks te eten had. Toen de nacht inviel zocht ik een plaats om te slapen in een boom, zo bang was ik voor wilde dieren en ander gespuis. Het regende de hele nacht, maar ik mafte gewoon door alles heen. lantaarnplaat: herkomst onbekend.

Een van de oudste series toverlantaarnplaten die mogelijkerwijs gebruikt zou kunnen zijn als illustratie bij het verhaal van Robinson Crusoe is een set van twaalf langwerpige, met de hand geschilderde, glazen stroken, waarvan twee hiervan hier worden afgebeeld. In heldere, primaire kleuren tegen een zwarte achtergrond worden een aantal taferelen afgebeeld die heel goed bij het verhaal van Robinson zouden kunnen passen, zoals de schipbreuk tijdens een hevig onweer (compleet met bliksemschichten), een man die aan boord van een wrak klimt en wat kisten vervoert op een vlot, de ontdekking van de voetafdruk in het zand en de behouden thuiskomst. Scènes als het vinden van de voetafdruk en het gebruik van een vlot werden in de 19e eeuw onmiddellijk herkend als behorend bij Robinson Crusoe.

	Franse chromolithografie voor de lampascoop en soortgelijke toverlantaarns, waarschijnlijk vervaardigd door Lapierre, ca jaren 1890. Het verhaal wordt verteld op manuscript-achtige opschriften, waarvan de eerste de titel vermeldt 'Histoire du Robinson' (De geschiedenis van Robinson) en de beginregel bevat 'Robinson fait son adieux a son père' (Robinson neemt afscheid van zijn vader).


	Een aandoenlijk naïeve serie van vier met de hand geschilderde lantaarnplaten. Boven elke plaat staat een met de hand geschreven opschrift, bijvoorbeeld "Crusoe starts for a new journey", "Crusoe on his voige" (voyage). Ongeveer 3.5" x 13" (9 x 33 cm).


Drie lantaarnplaten uit een serie van 24 zwart/wit platen, hoogstwaarschijnlijk van Nederlands fabrikaat. Zij werden aangetroffen in een kartonnen doosje met de tekst 'City-serie' en 'Amsterdam Holland' op het deksel. De platen zijn voorzien van een schildvormig handelsmerk en de nummers 1 - 24. Net als in veel andere uitvoeringen, wordt Robinson hier vergezeld door zijn hond.

	Serie kleurrijke toverlantaarnplaten. Hierboven de eerste plaat, met het vertrek van Robinson, en de laatste plaat, waarop de behouden thuiskomst is weergegeven. Afmetingen 3,25" x 3,25".
Met veel dank aan Marieke de Natris die in 2002 de doctoraalscriptie 'Kèkt nâh!' schreef, een onderzoek naar het gebruik van de toverlantaarn in Nederland in de context van visuele media, met hierin veel aandacht voor 'Robinson-platen'. Zij stuurde mij een groot aantal bruikbare illustraties toe.	Meer Robinson Crusoe platen.....