De verschillende soorten toverlantaarns

Verschillende soorten toverlantaarns

Het valt niet mee de toverlantaarns in groepen in te delen. Hun verscheidenheid is zo groot dat er altijd grensgevallen en buitenbeentjes blijven. We kunnen de lantaarns ruwweg verdelen in speelgoedlantaarns, simpele, toentertijd erg goedkope lantaarntjes voor de kinderen, de huiskamerlantaarns die al wat groter en duurder waren, en de grote lantaarns die voornamelijk werden gebruikt bij het geven van lezingen e.d. Ook de kinematografen, eenvoudige filmprojectoren, de episcopen en de biunials (dubbele lantaarns) kunnen we zien als een aparte groep. Dan blijven er nog wat bijzondere modellen over, zoals de lampascopen en de straatlantaarns. De getoonde exemplaren op deze bladzijde maken grotendeels deel uit van de collectie van 'de Luikerwaal'.		Speelgoed toverlantaarns Voorbeeld: ca 1900, Georg Carette & Co. type 244, met de originele kartonnen doos. (zie ook: Toverlantaarns Georg Carette) Speelgoed lantaarns werden gemaakt om door de kinderen zelf bediend te worden. De verlichting bestond uit een kaars of klein olielampje; de plaatjes hadden een breedte van slechts 2 à 3 cm.
	Huiskamer toverlantaarns Voorbeeld: 1890, Jean Schoenner, Nürnberg. (zie ook: Toverlantaarns Jean Schoenner) Huiskamer lantaarns waren wat groter en duurder en werden meestal bediend door vader of een grote zoon. Lamp en objectief waren sterker en de plaatjes hadden een breedte van 5 cm of meer. Ook bewegende platen in een houten frame konden met deze lantaarns vertoond worden.
		Grote toverlantaarns Voorbeeld: ca. 1900, Frans fabrikaat, Laterne Universelle C&G Paris. Werd gebruikt voor serieuze toepassingen als het houden van lezingen en voor lessen aan studenten. Krachtige lichtbronnen als een driepits olielamp, koolspitslampen en kalklicht maakten projectie van achter uit de zaal mogelijk. De platen hadden het formaat 8,3 x 8,3 cm en werden vertoond d.m.v. een houten schuif. Deze schuif maakte het snel wisselen van de platen eenvoudig.
	Kinematografen (zie ook: Kinematografen) Voorbeeld: ca. 1905, Gebrüder Bing Nürnberg. (zie ook: Toverlantaarns Gebrüder Bing) Om de opkomende concurrentie van de film in het begin van de vorige eeuw het hoofd te bieden werden de toverlantaarns uitgerust met een voorzetstuk waarmee ook films (aanvankelijk alleen rondlopers, later ook films op kleine spoelen) konden worden vertoond. Een opvangspoel ontbreekt; de film komt gewoon op de vloer terecht.
		Episcopen en epidiascopen (zie ook: Episcopen en epidiascopen) Voorbeeld: Projectoscop, 1912, Duitsland, Bing Werke Nürnberg. Episcoop voor het vertonen van niet transparante platen, zoals ansichtkaarten.
		Biunials, dubbele lantaarns (zie ook: Biunials) Voorbeeld: Typisch Engelse lantaarn (zonder merktekens) van rond de voorlaatste eeuwwisseling. Afmetingen: hoogte 63.5 cm, lengte 52 cm (lenzen ingeschoven) of 61 cm (volledig uitgeschoven). Grondplaat 48 x 25,5 cm.
	Bijzondere apparaten: Daarnaast zijn er nog wat lantaarns die uit de toon vallen: Lampascopen Voorbeeld: 1880, Frankrijk, Lapierre Frères. (zie ook: Toverlantaarns Lapierre) Deze lantaarn heeft aan de onderkant een rond gat waardoor zij bovenop een grote olielamp kan worden geplaatst. Zo'n olielamp was toentertijd in de meeste gezinnen toch al aanwezig. De aanschaf van een speciale verlichting was hierdoor dus niet nodig.
		Straat- of trottoir lantaarns Voorbeeld: 1918. Bedoelt om reclameplaatjes mee te projecteren op het trottoir voor een winkel of op een muur daar tegenover. Vanwege de chaos in het verkeer die hierdoor veroorzaakt werd, mensen bleven plotseling staan, paarden sloegen op hol, werd gebruik van het apparaat al snel verboden.
	Vermomde toverlantaarns Lantaarns die er op het eerste gezicht uitzien als iets anders. (zie ook: Zeer bijzondere lantaarns) Voorbeeld: 'Boeddha', 1870, Frankrijk, Aubert. Zeer zeldzaam. Huis van gelakt blik. Foto: Sammlung Werner Nekes