'Victorian trade cards' en de toverlantaarn deel 1

'Trade cards' en de Toverlantaarn
deel 1

Victorian trade cards zijn 19e-eeuwse kaarten met reclame voor uiteenlopende producten en diensten. De meeste kaarten zijn wat kleiner dan een briefkaart, ongeveer 7,5 x 13 cm. Miljoenen van deze kleurige reclamekaarten werden op de grote beurzen en tentoonstellingen uitgedeeld door allerlei bedrijven en veel mensen begonnen de kaarten te verzamelen en in dikke plakboeken te plakken. Bij de plaatselijke kruidenier waren veel van deze kaarten verpakt in de blikjes koffie of thee of werden gewoon meegegeven aan de klanten. De Centennial Exhibition, die in 1867 in Philadelphia werd gehouden, markeerde een belangrijke periode in de geschiedenis van het verzamelen van deze kaarten. De steendrukkunst was juist ontwikkeld en het verschijnen van de nu prachtig gekleurde kaarten was het begin van een echte verzamelrage. Trade cards verdwenen bijna geheel van het toneel aan het einde van de Wereldtentoonstelling van 1904. Uiteindelijk werden ze vervangen door advertenties in kleurige tijdschriften en jonge mensen vonden de trade cards veel te ouderwets om ze te gaan verzamelen.

Het aantal verzamelaars van trade cards is de laatste jaren sterk toegenomen. Vandaag de dag worden er gespecialiseerde veilingen en bijeenkomsten gehouden en duizenden begerige verzamelaars bezoeken de vele verzamelbeurzen. Trade cards die dertig jaar geleden nog voor een paar centen werden gekocht, brengen nu tien dollar of meer op. De meest begeerde exemplaren worden zelfs verkocht voor meer dan duizend dollar. Zwart-wit kaarten zijn vrij zeldzaam omdat de mensen ze toentertijd niet mooi vonden en weggooiden.

		In 1846 vroeg de Amerikaanse uitvinder Elias Howe patent aan op een naaimachine die een naald met een oogvormige punt gebruikte en een heen en weer gaande spoel bezat. Isaac Merrit Singer legde de basis voor de massaproductie van dit werkbesparende huishoudelijke apparaat. Spoedig was de naaimachine een onontbeerlijk hulpmiddel in veel Victoriaanse huisgezinnen. Een groot aantal verrukkelijke afbeeldingen op trade cards zijn gewijd aan de naaimachine en aan het naaigaren. Deze kaart is ongeveer 11,5 x 7,5 cm groot en laat een huiselijk tafereeltje zien met een groepje kinderen en een jongen die de kop van een geit, het handelsmerk van Brook's Six Cord Spool Cotton, op de muur projecteert. De kaart is gedrukt in rijke kleuren met oranje en donkere tinten, waardoor zij een opvallende uitzondering vormt tussen de andere trade cards, waarvoor meestal lichtere inkten werden gebruikt. Op de achterkant is een lijst van de door Brook's verdiende medailles en onderscheidingen afgedrukt; de laatste is de Gouden Medaille in Calcutta, in 1883. Op een variëteit van deze kaart wordt de tekst 'Brook's Patent Glace Thread' geprojecteerd in plaats van 'Brook's Six Cord'. Afm.: 11 cm x 8 cm (4 3/8" x 3 1/8").
Het is steeds grappig te zien op welke manieren een klosje garen werd ingevoegd in een afbeelding op de trade card. Op deze kaart met een reclame voor Clark's Thread, zijn katten afgebeeld die, gekleed in mensenkleren, een lezing met lichtbeelden bijwonen. Men kan zich afvragen wat hen het meeste opwindt, de rennende muizen of de superieure kwaliteit van het naaigaren. De afbeelding is waarschijnlijk geleend van het werk van de Engelse illustrator Louis Wain, wiens boek-, tijdschrift- en postkaartenplaatjes van katten door velen als een aantrekkelijk verzamelobject gezien worden. Deze kaart is een voorbeeld van een 'custom design card'. Op de voorkant van deze kaarten is meestal het product waar reclame voor wordt gemaakt afgebeeld. De fabrikant deelde het ontwerp niet met andere firma's, zoals dat bij de z.g. 'stock cards' wel het geval was. Afm.: 11 cm x 8 cm (4 3/8" x 3 1/8").
		Serie van zes kaarten in chroomlithographie met de afbeelding van een toverlantaarn die Pierrot en zijn leuke vriendinnetje Columbine laat zien in een pittoresk landschap. De eerste kaart heeft als titel 'Mur mitoyen' (de tussenmuur). De andere titels zijn 'Premier cadeau' (Eerste presentje), 'Premier rendez-vous' (Eerste ontmoeting), 'Declaration' (Liefdesverklaring), 'Correction méritée' (Een verdiende straf) en 'Entrevue troublée' (Een verstoorde ontmoeting). Deze kaarten zijn voorbeelden van de z.g. stock cards, die voor het adverteren van elk product konden worden gebruikt. De achterkanten zijn blanco en konden worden bedrukt door de adverteerder. Meestal was er ook nog een blank gedeelte op de voorzijde, dat ook kon worden bedrukt door de klant. Afmetingen: ca.10.5 x 7 cm (4" x 2 3/4"). De drukker is de bekende Champenois & Co. Parijs, die ook veel kaarten drukte voor Liebig, Au Bon Marché en anderen. Wellicht heeft Lapierre's Lanterne Carrée model gestaan voor de toverlantaarn op deze fraaie kaarten.

Maar liefst vier Franse trade cards met afbeeldingen van tafereeltjes uit een van de fabels van Florian, 'Le Singe qui montre la Lanterne Magique' (de aap die een toverlantaarnvoorstelling geeft). Nummer één adverteert voor 'A LA PARISIENNE', 41 Faubourg Montmartre 41. De tweede kaart is gedrukt door Vieillemard et ses Fils, Rue de la Glaciere 16, Parijs. Hij maakt deel uit van een serie van tenminste 68 kaarten, waarvan er tien een fabel van Florian laten zien. Er staat reclame voor Chocolat Guerin Boutron op de voorkant en een paar dichtregels op de achterkant. Afm. ca. 7 x 11 cm. De derde kaart maakt op de kant met de afbeelding reclame voor Chicorée Boulangère Paguetage Croissant, en heeft een overeenkomstige advertentietekst op de achterzijde. De kaart werd gedrukt door A. Billon, Parijs, en meet ongeveer 6.5 x 10 cm. De titel van de fabel is afgedrukt op de gouden omlijsting, boven de laatste vier regels van Florian's fabelgedicht. Er bestaat nog een vrijwel gelijke serie kaarten met een blauwe omlijsting in plaats van een goudkleurige.
		Nummer Vier is een trade card met een reclame voor het Franse alcoholische drankje Byrrh. Er zijn verschillende van dat soort kaarten gepubliceerd, waarop de resultaten van een wedstrijd voor het ontwerpen van een serie posters met Byrrh als onderwerp werden getoond. We zien hier opnieuw een voorstelling met de toverlantaarn, met onze aap als lanternist. De tekening op deze kaart kwam op de vijfde plaats in de wedstrijd. De afmetingen van deze kaart zijn die van een standaard postkaart.
		De 19e-eeuw was een tijd van uitvindingen en ontdekkingen. Bijna dagelijks verschenen er nieuwe producten. De trade cards waren een nauwgezette weerspiegeling van de ontwikkelingen op dat gebied. Deze leuke Victoriaanse trade card laat een aantal kabouters zien die een prisma gebruiken om een regenboogeffect te veroorzaken terwijl een andere kabouter een lantaarnplaatje projecteert met een toverlantaarn. Op de achterkant staat een reclame voor Prentice Scientific Novelties, met wat lijntekeningen en prijzen van enkele optische apparaten, waaronder een tekening van de toverlantaarn die op de voorzijde gebruikt wordt.
Hood's Sarsaparilla. Fraaie afbeelding met reclame voor een circusvoorstelling op de achterkant. Afmetingen ca. 8 x 12 cm. Een toverlantaarn projecteert de tekst 'Take Hood's Sarsaparilla to purify your blood' ('Gebruik Hood's Sarsaparilla om uw bloed te zuiveren') boven de hoofden van het publiek, dat overigens bijzonder weinig aandacht heeft voor de boodschap. Voor vrijwel ieder denkbaar product werd door middel van trade cards reclame gemaakt. Medicijnen behoorden zeker tot de meest geadverteerde artikelen. Veel kaarten hebben, zoals deze, vlekken op de achterkant die afkomstig zijn van de lijm die gebruikt werd om de kaarten in de plakboeken te plakken.
		Meer Victorian Trade Cards..............